Sportieve parfums en tradities: een kwestie van huid, verbondenheid en idealen

Wist je dat geurstoffen (en in bredere zin parfum) een essentieel onderdeel vormden van de sporttradities in de oudheid?

De Olympische Spelen, ontstaan in 776 v.Chr., komen rechtstreeks uit de oudheid. Ze ontlenen hun naam aan Olympia, een van de belangrijkste heiligdommen waar deze sportwedstrijden plaatsvonden. Aanvankelijk waren ze bedoeld om Griekse volkeren, die al te geneigd waren tot oorlog, dichter bij elkaar te brengen. De Spelen trokken veel atleten aan, zowel vanwege de waardevolle prijzen die er te winnen waren als vanwege het prestige dat met bepaalde wedstrijden gepaard ging. Vier heiligdommen eerden hun winnaars in het bijzonder op een puur symbolische manier (met een plantenkrans). Elk heiligdom had zijn eigen krans: van laurier in Delphi, van olijfbladeren in Olympia, van den in Korinthe en … van selderij in Nemea! Een onderscheiding die gemakkelijk aan de oorsprong van de uitdrukking «alle lauweren oogsten» kan hebben gestaan. Het prestige van deze wedstrijden was zo groot dat alleen al deelname een atleet een zekere reputatie opleverde. Deze Spelen waren een enorm succes en duurden meer dan 1.000 jaar, voordat ze door de Romeinse keizer Theodosius I werden afgeschaft… en in de 19^e eeuw door baron Pierre de Coubertin werden hersteld.

Cosmetisch ritueel van de atleet uit de oudheid …

De natuurlijke omgeving van Griekenland bood de bevolking uit die tijd een overvloed aan aromatische planten en plantaardige oliën (waarin deze kruiden werden geweekt – het prille begin van een methode die later enfleurage zou worden genoemd). De handelsroutes die door Alexander de Grote werden geopend, voegden aan deze rijkdom een hele reeks nieuwe geuren toe: sandelhout, kaneel, nootmuskaat en benzoë onder andere. Daarmee konden de Grieken hun schoonheidsrituelen een bijzonder verfijnde wending geven. Terwijl mannen en vrouwen uit de samenleving er na het openbare bad de gewoonte op nahielden hun lichaam te parfumeren met olie van iris of marjolein, bleef ook de atleet niet achter…

In de oudheid was het lichaam van de atleet een ideaal van schoonheid en kracht, een inspiratiebron voor kunstenaars (beeldhouwers en schilders), en zijn hygiëne was onberispelijk. Het lichaam van de Griekse atleet, gevormd door gymnastiek en gebruind door buitensporten, werd ook ingewreven met geparfumeerde olie, die hij na afloop van de oefeningen met een strigilis (of krabber) afschraapte. De sporters van toen bereidden hun lichaam namelijk op de inspanning voor door hun ledematen in te smeren met olijfolie – bekend om haar beschermende eigenschappen. Vervolgens bestrooiden ze zich, om zich tegen de zon te beschermen, met zand, voordat ze gingen hardlopen, verspringen of speerwerpen… Dit mengsel van olie, zweet en zand, «gloios» genoemd, werd na het afschrapen verzameld door de beheerder van het gymnastiekgebouw en doorverkocht als brandstof voor lampen. Een bewijs van de kostbaarheid van olie in die tijd, maar ook van de bijzonder gewaardeerde status van de atleten in de oudheid!

Om het strenge werk van de gymnastiekspelen af te ronden, werd de lichaamsverzorging vervolgens uitgebreid met baden geparfumeerd met ambrozijn, «herstelmassages» met geurige oliën en verzorging van het haar en de baard. Zo gingen parfum en lichaamscultuur al hand in hand onder het Griekse vaandel van de perfecte schoonheid.

Parfum en sport vandaag: emoties die we delen

Hoewel het beeld van de held uit de oudheid en het ideaal van schoonheid en kracht dat hij vertegenwoordigt de parfumeurs uit de moderne wereld nog altijd sterk inspireren (Kouros van Yves Saint Laurent, Eros van Versace of Invictus van Paco Rabanne, om er maar enkele te noemen), delen beide werelden nog een andere dimensie, bijna zonder het te beseffen: die van het delen.

Zoals eerder vermeld, hadden deze sportwedstrijden als onderliggende functie de strijd van het slagveld naar de arena te verplaatsen en een vreedzame bijeenkomst tussen de volkeren te creëren. De Olympische en Paralympische Zomerspelen van 2024, die momenteel in de Franse hoofdstad worden voorbereid, gaan nog verder in deze streven naar openheid en nabijheid met de bevolking. Zo worden bepaalde onderdelen die tot dan toe niet toegankelijk waren voor het publiek (zoals de marathon) toegankelijk gemaakt, krijgt iedereen de mogelijkheid om actief deel te nemen en niet alleen toeschouwer te zijn (via de open onderdelen, het vrijwilligersprogramma of de Club Paris 2024), en worden de Olympische en Paralympische Spelen onder één embleem samengebracht. Een ambitie die voortbouwt op de waardevolle erfenis van de Griekse Olympische Spelen op het gebied van jezelf overtreffen, volkeren verenigen en grote gezamenlijke emoties delen.

Elk gastland van deze grootse bijeenkomst voegt een vleugje cultuur toe om te ontdekken. Hoewel we ons de onmisbare Braziliaanse slippers en de winterwanten van eerdere edities herinneren, geloven we bij Estéban oprecht dat het geparfumeerde product, een waar uithangbord van de Franse knowhow, alles in zich heeft om het iconische product te worden van deze Olympische en Paralympische Spelen van Parijs 2024.

Parfum, ambassadeur van onze emoties

Als we zo dol zijn op parfum (voor het lichaam of in huis), komt dat doordat het niet alleen een deel van onze persoonlijkheid, smaak en huidige verlangens onthult, maar ook de kracht bezit om ons emotioneel mee te voeren naar onze herinneringen en ons door onze herinneringen te laten reizen.

Deze «magische» kracht heeft met name een biologische verklaring: ons reukvermogen staat door de opbouw van ons zenuw- en reuksysteem rechtstreeks in verbinding met ons geheugen en onze emoties. Zodra olfactorische informatie is gegenereerd (na de detectie van geurmoleculen in de lucht), wordt deze rechtstreeks doorgestuurd naar de delen van onze hersenen die betrokken zijn bij zintuiglijke waarneming (de piriforme cortex), het geheugen (de hippocampus) en emoties (het amygdala-complex). Nadat dit circuit is doorlopen, wordt de informatie uiteindelijk verwerkt door het deel van onze hersenen dat verantwoordelijk is voor de bewuste waarneming van de geur (en dat gebeurt minder dan een seconde nadat we die beginnen te ruiken), waarna besluitvorming (naderen, weggaan, kopen enz.) kan plaatsvinden. Kortom, gevoelens, emoties en herinneringen die met een geur verbonden zijn, ontstaan al voordat ze door het bewuste deel van onze hersenen worden geïdentificeerd. Dat zegt wel iets over de krachtige evocatieve werking van parfum!

Hoewel deze herinnering soms onvrijwillig wordt opgeroepen (denk aan de beroemde scène met de madeleine in Prousts werk Du côté de chez Swann), kan dat ook bewust gebeuren, door een cognitieve inspanning (bijvoorbeeld: je de geur van je grootmoeder herinneren) of via voorwerpen die de geur bevatten die verbonden is met de herinnering die we willen oproepen.

Dit jaar worden bij Estéban de emoties die voortkomen uit het grootste internationale sportevenement van het jaar gekleurd door een geparfumeerd spoor dat we naar believen opnieuw kunnen oproepen, delen en vernieuwen, dankzij een exclusieve collectie officiële producten onder licentie van Paris 2024, die nu te ontdekken is.

Bronnen:

• Het grote parfumboek voor een olfactorische cultuur (NEZ Culture)
• Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, een geschiedenis van schoonheid, door Dominique Paquet
• De Olympische Spelen in de oudheid, het Olympisch Museum
• Informatiefolder «De Olympische Spelen in de oudheid» van het IOC