Ceremonia Kōdō, czyli sztuka perfum w Japonii

Istnieją cywilizacje, których zasady i tradycje przetrwały wieki. Cywilizacja japońska należy do jednej z nich. Japońska kultura, znana z wyrafinowania, precyzji i delikatności, skrywa ukryte skarby, które zna, opanowuje i przekazuje dalej tylko garstka wtajemniczonych. Dzięki silnym więziom łączącym ją z Nippon Kōdō, japońską marką kadzideł działającą od 1575 roku, Estéban miała przywilej uczestniczyć w jednym z najbardziej poufnych rytuałów: ceremonii kōdō (dosłownie „drodze kadzidła”). Ta pradawna sztuka, oparta na węchu i koncentracji, była niegdyś praktykowana przed bitwą przez samurajów, mnichów zen i kilku członków dworu cesarskiego. Relacja z fascynującego i kameralnego wprowadzenia…

Narodziny sztuki Kōdō :

Ceremonia kōdō jest uważana za trzecią (i prawdopodobnie najtrudniejszą) z trzech tradycyjnych sztuk japońskich, po ceremonii kwiatów (kadō) i ceremonii herbaty (chadō). Ta z pozoru prosta czynność (wąchanie i docenianie zapachu wydobywającego się z podgrzewanych cennych gatunków drewna) podlega ścisłym zasadom: słowa, gesty i postawy mają bardzo określone znaczenie, odziedziczone po wielu stuleciach praktyki (prawdopodobnie sformalizowanej około XVI wieku, choć kadzidło pojawiło się w Japonii już w VI wieku). Kadzidło ogólnie stanowi integralną część japońskiej sztuki życia, niezależnie od tego, czy służy do nadawania zapachu pomieszczeniom i ubraniom, czy do oddawania czci przodkom.

Choć sztuka kōdō cieszyła się pewną popularnością w ubiegłym stuleciu, dziś jest szczególnie mało znana, tym bardziej że w Japonii naucza się jej tylko w dwóch szkołach: szkole Oie, o bardzo artystycznym podejściu, oraz szkole Shino, o podejściu bardziej duchowym. Każda z tych szkół ma tylko jednego „wielkiego mistrza” - tytuł i powołanie przekazywane z pokolenia na pokolenie od 500 lat, podobnie jak surowce, z którymi mistrzowie pracują: niektóre rodzaje drewna używane podczas tych ceremonii mają setki lat. Wyobraź sobie więc emocje, jakie można odczuwać, przeżywając to samo doświadczenie zmysłowe co shogun *, poeta lub arystokrata z dawnych czasów. To emocjonalna podróż, do której nikt nie może się przygotować.

*shogun: samuraj wysokiej rangi

Ślad skarbu:

Początki kōdō owiane są tajemnicą… Legenda głosi, że pień pachnącego drewna - najprawdopodobniej jinko - wyrzuciło morze na wybrzeże wyspy Awaji w 595 roku, a rybacy, zafascynowani niemal nadprzyrodzonym zapachem wydobywającym się z fragmentów wrzuconych do ognia, pospiesznie ofiarowali je cesarzowi. Niektóre z tych kawałków drewna, przechowywane od 1 000 lat, nadal należą do skarbów Dworu Cesarskiego, gdzie wciąż wzbudzają podziw i pożądanie. I nie bez powodu: szlachetne drewno używane podczas tego rodzaju ceremonii to prawdziwe skarby. Cena najrzadszych gatunków może sięgać 850€ za gram, co dodatkowo podkreśla prestiż tej ceremonii, zarezerwowanej dla wielkich wydarzeń i honorowych gości.

Gra, która uczy rozpoznawać zapachy:

Praktykowanie i poznawanie kōdō najczęściej odbywa się za pośrednictwem „gier”, które pozwalają zapoznać się z różnymi gatunkami pachnącego drewna i zapamiętać je. Istnieje blisko 300 gier, ale „Genji-ko” (ta, w której uczestniczyliśmy) jest z pewnością najbardziej znaną, ponieważ opiera się na innym pomniku kultury japońskiej: „Opowieści o Genjim”, zbiorze wierszy z 11^ty wieku opisujący życie dworzan tamtej epoki.

Każdy rozdział tego zbioru jest przedstawiony wizualnie za pomocą symbolu kaligraficznego, a węchowo za pomocą kombinacji szlachetnych gatunków drewna. Podczas przygotowywania gry mistrz ceremonii wybiera 5 różnych gatunków drewna kadzidłowego, z których każdy dzieli na 5 kawałków, a następnie umieszcza 25 fragmentów w papierowych kopertach. Potem wybiera się 5 kopert, które zostaną użyte podczas ceremonii danego dnia. Matematycznie daje to 52 możliwe kombinacje drewna - tyle, ile rozdziałów zawiera Opowieść o Genjim (bez wstępu i zakończenia).

Na czym polega gra? Rozpoznać rodzaj każdego z wyczuwanych kawałków drewna po ich zapachu, aby podać właściwą kombinację (a tym samym właściwy rozdział). 5 kawałków może pochodzić z tego samego drewna, wszystkie mogą być różne albo częściowo identyczne (niektóre z tych samych pni, a inne nie). Choć fabuła jest intrygująca, zadanie okazuje się nie mniej trudne…

Kōdō, Wysoce sformalizowana ceremonia:

Jeśli mówi się o „słuchaniu” kadzidła, a nie o jego „wąchaniu”, ma to przywoływać skupienie konieczne podczas tego ćwiczenia, porównywalne ze skupieniem, którego wymagałoby od nas słuchanie ledwo słyszalnego dźwięku. Zapach tych cennych rodzajów drewna jest tak subtelny, że jego docenianie odbywa się za pomocą precyzyjnego ceremoniału, którego uczestnicy przestrzegają z najwyższym szacunkiem.  

Przebieg gry

1. Na początku mistrz ceremonii przygotowuje kadzielnice, w których podczas sesji znajdą się fragmenty „słuchanego” drewna: są to ceramiczne naczynia, wewnątrz których umieszcza się kawałek węgla drzewnego, natychmiast przykrywany popiołem (aby zachować jego żar). Płytka miki, ułożona stabilnie na szczycie kopuły z popiołu, służy jako podstawa dla drewna agarowego, które roztacza swój aromat, nie spalając się.

• Po przygotowaniu pierwszej kadzielnicy mistrz ceremonii przekazuje ją pierwszemu gościowi, który „docenia” jej zapach, a następnie stawia ją na kawałku tkaniny przed sobą - znak dla kolejnego uczestnika, że może sam sięgnąć po przedmiot - . I tak dalej, aż do wszystkich uczestników. Pięć kadzielnic krąży w ten sposób w określonej kolejności, aż wszyscy goście zapoznają się z pachnącymi rodzajami drewna wybranymi losowo przez wielkiego mistrza.

Właściwy gest: Aby właściwie „docenić” kadzidło, należy przyjąć określony sposób wykonywania gestów: > Najpierw chwycić naczynie prawą dłonią i położyć je na lewej dłoni, > Upewnić się, że „linia słuchania”* naczynia znajduje się naprzeciwko siebie, . > Prawą dłonią szczelnie przykryć kopułę z popiołu, pozostawiając jednocześnie szczelinę między kciukiem a palcem wskazującym, tak aby utworzyć „komin zapachowy” prowadzący do nosa. > Na koniec należy wykonać 3 głębokie wdechy (ani jednego więcej) zapachu unoszącego się z naczynia, uważając, by wydychać powietrze z boku (zawsze w prawo), aby nie zakłócać kłębów dymu.

• Na zakończenie każdy gość udziela odpowiedzi dotyczącej poszczególnych wyczuwanych rodzajów drewna, zaznaczając na wstępnie przygotowanym pergaminie kombinację, którą, jak sądzi, rozpoznał - za pomocą słynnych kaligrafowanych symboli (np.: jeśli pierwsze 4 wyczuwane rodzaje drewna wydają nam się podobne, a 5^ty inny, należy wybrać symbol przedstawiający 4 pierwsze pałeczki połączone u góry oraz 5^tą pałeczkę osobno (odczyt od lewej do prawej)):

• Wszystkie odpowiedzi są następnie zbierane i zapisywane na zwoju przez kaligrafa, który również podlicza punkty. Mistrz ujawnia wtedy prawidłową odpowiedź, a uczestnik, który uzyskał najwyższy wynik (czyli poprawnie rozpoznał największą liczbę rodzajów drewna), otrzymuje zwój w prezencie. To zaszczyt, którego mieliśmy przywilej doświadczyć dzięki wiedzy naszego zespołu na miejscu.

• Po wręczeniu nagrody gospodarz ceremonii pozdrawia wszystkich gości, którzy również pochylają głowy, z dłońmi złożonymi na znak szacunku. Ceremonia kōdō zostaje oficjalnie zakończona. Każdy odchodzi z uśmiechem na ustach, zachwycony możliwością podzielenia się tą chwilą skupienia i wyrafinowania w obecności innych miłośników zapachów. Czy największą „magiczną mocą” kadzidła nie jest właśnie zdolność do jednoczenia ludzi z różnych środowisk we wspólnym duchowym przeżyciu? Po tym doświadczeniu jesteśmy o tym głęboko przekonani…

Kontynuujmy emocjonalną podróż

Rytuał palenia kadzidła to coś więcej niż tradycja - to prawdziwe doświadczenie zmysłów i duszy. Dzięki szerokiej gamie japońskich kadzideł Estéban przedłuża wyrafinowanie i w nieskończoność odświeża atmosferę zapachową. Nasze japońskie kadzidła są wytwarzane w Japonii z naturalnych surowców: przypraw, aromatycznego drewna, korzeni, roślin i żywic roślinnych, które są przede wszystkim drobno mielone, a następnie mieszane z wodą i spoiwem roślinnym. Ich jakość wynika z połączenia prastarego rzemiosła z nowszymi badaniami technologicznymi.  Podczas spalania kadzidło ma moc tworzenia atmosfery sprzyjającej dobremu samopoczuciu i relaksowi; po spaleniu pozostawia pachnący ślad przez kilka godzin. Pamiętaj o nim podczas kolejnej podróży - pokój hotelowy lub dom wakacyjny wyda Ci się dzięki temu bardziej znajomy…